ในหนังสือ โลกของโซฟี หรือ Sophie’s World เปิดตัวเด็กสาววัยไม่เต็ม ๑๕ ชื่อโซฟี อันมุนด์เซ็น ผู้ได้รับจดหมายลึกลับที่เขียนสั้นๆ ว่า
“Who are you?”
“เธอเป็นใคร?”
เลือกที่จะใช้คำว่า เธอเป็นใคร แทนคำว่า เธอคือใคร ด้วยเหตุผลว่า เป็น มีความหมายสองนัย อย่างแรก ใช้แสดงความเกี่ยวข้องระหว่างคำหน้าและคำหลัง อย่างที่สอง เป็นคำวิเศษณ์หมายถึง ยังมีชีวิตอยู่ และเป็นคำแสดงว่าสามารถทำได้ อย่างเช่น “เธอแสดงเป็นใคร?” หรือ “เธอเป็นฉันได้ไหม?”
เป็น ๑ ก. คํากริยาสําหรับแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคํากับคําเพื่อ
ให้เห็นว่าคําหน้าและคําหลังมีภาวะ คือ ความมี ความเป็น
เกี่ยวข้องกันอย่างไร เช่น ท่านเป็นเจ้า เขาเป็นนาย.
เป็น ๒ ก. สามารถ, ได้, เช่น เต้นเป็น รําเป็น. ว. ยังมีชีวิตอยู่, ยังไม่ตาย,
เช่น ปลาเป็น; ประหนึ่ง เช่น ทําเป็นบ้า.
คือ สัน. เท่ากับ, ได้แก่. ก. เป็น เช่น โลกคือดาวดวงหนึ่ง.
นั่นยังไม่เท่ากับจดหมายฉบับที่สอง มาพร้อมกับคำถามว่า “Where does the world come from?” โลกมาจากไหน?
ชิปหอยละสิ…เกิดไม่ทัน อายุไม่ถึงตอนที่โลกกำเนิดขึ้นมาเสียด้วย
คำถามที่ว่า เราเป็นใคร, เราไม่เป็นใคร คือการถามถึงความีตัวตนของเรา
เรารู้ได้อย่างไรว่าเรามีตัวตน? และ เรารู้ได้อย่างไรว่าเราไม่มีตัวตน?
การมี และ ไม่มีตัวตน ในทางพุทธศาสนา ขอคัดลอกจาก หนังสือ ธรรมานุกรมธรรมโฆษณ์ ฉบับประมวลธรรม เล่ม ๒ เรียบเรียงโดย นาย พินิจ รักทองหล่อ พิมพ์ ครั้งแรก พ.ศ. ๒๕๔๐ โดย ธรรมทานมูลนิธิ ซึ่งเป็นบทบรรยายธรรมของท่านพุทธทาสภิกขุ
ดังนี้ :-
เรื่องยากของพุทธศาสนา คือ เรื่องสุญญตา, ไม่มีคน…
คำว่า “คน” ในภาษาธรรมดา เราก็หมายถึงคนๆหนึ่ง มีกาย กับใจ เป็นคนหนึ่ง; แต่ในภาษาธรรมะ อันลึกซึ้ง คำว่า “คน” หมายถึง ความโง่. ความยึดมั่นสำคัญผิดว่า ฉัน ว่าคน คนคือผลิตผลของมิจฉาทิฎฐิ, หรือว่า ความเห็น ที่ยังไม่ตรง เข้าใจว่าเราเป็นคน นี่อย่าเอาไปปนกัน คนในฝ่ายฟิสิคส์ หมายถึงร่างกายที่ยาววาหนึ่งนี้ มีความคิดนึกได้นี้; แต่คนทางฝ่าย spiritualism หมายถึงความเข้าใจผิด ที่เรียกว่า อุปาทาน ว่า มีตัวฉัน มีคน นั้นเป็นมายา อย่างยิ่งเลย แต่ใครจะไปรู้ว่า มันเป็นมายา; เพราะว่า เมื่อจิตนี้ถือเสียว่า ฉันเป็นคน แล้วมันก็ว่า เป็นของจริง เป็นของจริงของจิต ที่กำลังไม่รู้อะไร.
—- จบที่คัดลอก—
อ่านจากข้อความข้างต้น การยึดมั่นว่ามีตัวตน มีตัวฉัน นั้นเป็นมายาที่คนทั่วๆไปไม่รู้ว่ามันเป็นมายา หลงคิดไปว่าเป็นของจริง
ถ้าคุณเข้าใจ คุณคงจะหันหน้าเข้าวัด
ในเมื่อยังห่างไกลจากความเข้าใจในความจริงแบบนี้มาก จึงไม่อาจลดละความมีตัวตนของตัวเองลงได้ ด้วยเหตุนี้ชีวิตจึงมีความทุกข์
เป็นทุกข์เพราะอุปาทาน ยึดมั่นถือมั่นว่า มีตัวตนอยู่ ท่านพุทธทาสก็บอกย้ำแล้วว่า มันเป็นอวิชชา ความโง่ ความเข้าใจผิด ความหลง ความลวง โดยไม่รู้สึกตัว
ก็ถ้ารู้สึกตัว จะยังหลงอยู่หรือเล่า?
—
We Who Are Not As Others
(บทเพลงจากอัลบั้ม Chaos A.D. ของ Seputara ปี ๑๙๙๓)
“เราเป็นสิ่งที่ไม่เหมือนใครอื่น”
น่าแปลกนะ นึกถึงสมัยที่อัลเทอร์เนทีฟครองโลก พวกเขาเหล่านั้นประกาศว่าตัวเองแตกต่างจากคนอื่น แต่แล้วก็ทำเพลงออกมาราวกับหลอมออกจากเบ้าเดียวกัน
เราแตกต่างจากคนอื่น แต่จริงๆ แล้วเราก็เหมือนกับคนอื่นๆ
เรามีตัวตน แต่ตัวตนที่แท้จริงของเราเป็นอย่างไร?
